Είναι απλώς χημεία

Φορέσατε το καλό σας ρούχο στην έξοδο και γυρίσατε με ένα τεράστιο λεκέ από σάλτσα τομάτας στο αριστερό σας μπατζάκι; Όχι, το ρούχο σας δεν καταστράφηκε παρά τη δυσκολία του λεκέ. Το απορρυπαντικό είναι ο καλύτερός σας φίλος σε αυτή την περίπτωση, καθώς εγγυάται να απομακρύνει την όποια βρωμιά. Μετά από μια πλύση δε θα φαίνεται τίποτα.

Πώς όμως λειτουργεί το απορρυπαντικό; Είναι μαγεία ή μήπως χημεία;

Το σαπούνι καθαρίζει μειώνοντας αρχικά την επιφανειακή τάση του νερού, κάνοντας το καλύτερο διαβρεκτικό. Στη συνέχεια μετατρέπει τη λιπαρή βρωμιά σε μικύλλια που διασπείρονται στη σαπουνάδα και κρατά τα λιπαρά μικύλλια σε αναστολή. Έτσι ώστε να τα εμποδίσει να συνενώνονται πίσω σε μεγάλες λαδιές και να ξανακολλούν στην καθαρή επιφάνεια. Κάθε μια από αυτές τις λειτουργίες έχει τη βάση της στη δομή του μορίου του σαπουνιού. Όταν τα μικύλλια του σαπουνιού φτάνουν την ενσωματωμένη βρωμιά, τα μόρια του σαπουνιού που αποτελούν τα μικύλλια, ξαναβρίσκονται στην επιφάνεια. Συνεπώς υπάρχει μια επιφάνεια ανάμεσα στο νερό και τη λιπαρή ουσία που περιέχει αρκετή από τη βρωμιά.

Τώρα, καθώς οι υδρόφιλες κεφαλές του σαπουνιού παραμένουν περικυκλωμένες από μόρια νερού. Τα μικύλλια του σαπουνιού σπάνε και οι υδρόφοβες ανθρακικές αλυσίδες ενσωματώνονται στη λιπαρή ουσία. Με μια αναταραχή η λιπαρή ουσία σπάει και μπαίνει στα μικύλλια του σαπουνιού. Των οποίων η επιφάνεια αποτελείται από τα αρνητικά φορτισμένα καρβοξύλια της υδρόφιλης κεφαλής. Καθώς οι επιφάνειες των μικυλλίων είναι φορτισμένες αρνητικά, τα μικύλλια απωθούνται μεταξύ τους και μένουν διάσπαρτα στο νερό από το οποίο και παρασύρονται, καθαρίζοντας την επιφάνεια.

Τα πρώτα σαπούνια

Όλη αυτή η δράση είναι χημεία. Πριν την ανακάλυψη του σαπουνιού, εφαρμόστηκαν άλλες μέθοδοι καθαρισμού. Πρώτο καθαριστικό ήταν το νερό, γι’ αυτό και οι άνθρωποι στην προϊστορική εποχή επέλεγαν ως τόπους διαμονής τους περιοχές κοντά σε ποτάμια και θάλασσα. Οι αρχαιολογικές έρευνες εντόπισαν κάποιες πρώτες μορφές σαπουνιών σε πιθάρια στη Μεσοποταμία, που χρονολογούνταν στο 2800 π.Χ.

Το σαπούνι όπως το γνωρίζουμε με τις σημερινές του ιδιότητες εμφανίστηκε στην Ευρώπη πιθανότατα μετά την πτώση  της Κωνσταντινούπολης, με πρώτη περιοχή παραγωγής τη Μασσαλία. Μέχρι το 1950, κατείχε το 50% της συνολικής κατανάλωσης στον τομέα της καθαριότητας, οπότε και τα απορρυπαντικά άρχισαν να το εκτοπίζουν. Γύρω στα 1830 αρχίζουν οι πρώτες προσπάθειες για την παρασκευή συνθετικών απορρυπαντικών. Τα οποία εξαρτώνται από άλλες πρώτες ύλες διαφορετικές από αυτές των σαπουνιών. Ένας από τους λόγους για τη στροφή αυτή ήταν η αυξημένη ζήτηση των λιπαρών ουσιών για σκοπούς διατροφής. Αλλά και η δυσχερής κατά συνέπεια προμήθεια τους στο εργοστάσιο του σαπουνιού. Το πρώτο καθαρά συνθετικό απορρυπαντικό θεωρείται το “Nekel A” που παρασκευάστηκε το 1916 με πρώτες ύλες το ναφθαλίνιο, την ισοπροπανόλη και το θειϊκό οξύ.

Η αλματώδης ανάπτυξη της βιομηχανίας των συνθετικών απορρυπαντικών παρατηρήθηκε κυρίως μετά το 1950, οπότε τα συνθετικά απορρυπαντικά άρχισαν να καθιερώνονται ως υποκατάστατα του σαπουνιού. Στην ουσία, εμφανίστηκαν για να διορθώσουν τα μειονεκτήματα των σαπουνιών. Τα οποία σε όξινο περιβάλλον δεν έχουν τον απαραίτητο «διχασμό της προσωπικότητας» και δεν μπορούν να δράσουν. Ενώ σε «σκληρό» νερό, δηλαδή νερό που περιέχει μεγάλο αριθμό ιόντων ασβεστίου και μαγνησίου, το σαπούνι σχηματίζει με αυτά τα ιόντα αδιάλυτες ουσίες και καθιζάνει.